Oficjalnym hymnem Romów jest pieśń „Djelem, Djelem” (znana też jako „Gelem, Gelem”, „Dzelem, Dzelem” w różnych dialektach), skomponowana przez Žarko Jovanovicia na motywach bałkańskiej pieśni ludowej i przyjęta w 1971 roku na I Światowym Kongresie Romów jako jeden z symboli narodowych. Tekst pieśni, w języku romskim, opowiada o wędrówce Romów i ich historii.
Hymn Romów – „Gelem, gelem”
„Gelem, gelem” (znane również jako „Djelem, Djelem”) jest oficjalnym hymnem Romów na całym świecie. Pieśń ta stanowi jeden z najważniejszych symboli romskiej tożsamości narodowej, historii oraz wspólnoty kulturowej.
Znaczenie tytułu
„Gelem, gelem” pochodzi z języka romani i oznacza „Wędrowałem, wędrowałem”. Odnosi się on do wielowiekowej wędrówki Romów, którzy przez stulecia żyli bez własnego państwa, przemieszczając się po Europie i innych częściach świata.
Treść i przesłanie
Tekst hymnu opowiada o drodze, spotkaniach z innymi Romami, wspólnocie rodzinnej oraz nadziei na lepszą przyszłość. W wielu wersjach pieśni pojawiają się również odniesienia do tragicznych wydarzeń z historii Romów, zwłaszcza do prześladowań i ludobójstwa podczas II wojny światowej.
Hymn jest zarówno pieśnią pamięci, jak i wyrazem dumy z romskiej tożsamości, kultury i przetrwania mimo licznych trudności.
Kontekst historyczny
Jedna z najbardziej znanych wersji „Gelem, gelem” została spopularyzowana po II wojnie światowej przez romskiego poetę i muzyka Žarko Jovanovicia.
Pieśń nawiązuje do romskiego Holokaustu, w którym zginęło około pół miliona Romów zamordowanych przez nazistów.
Oficjalne uznanie hymnu
W 1971 roku, podczas I Światowego Kongresu Romów w Londynie, „Gelem, gelem” zostało oficjalnie uznane za hymn Romów. W tym samym czasie przyjęto także:
- romską flagę (niebiesko-zieloną z czerwonym kołem),
- nazwę „Rom” jako oficjalne określenie narodu.
Symbolika hymnu
Hymn Romów symbolizuje:
- wędrówkę i wolność,
- pamięć o ofiarach prześladowań,
- znaczenie rodziny i wspólnoty,
- jedność Romów na całym świecie,
- dumę z własnej kultury i pochodzenia.
- Brak własnego państwa, ale silną tożsamość
Język i wykonanie
„Gelem, gelem” wykonywany jest w języku romani, który posiada wiele dialektów. Z tego powodu istnieją różne wersje tekstu i melodii, zależne od regionu i tradycji lokalnych.
Współczesne znaczenie
Hymn wykonywany jest podczas ważnych uroczystości romskich, festiwali kulturalnych oraz wydarzeń upamiętniających historię Romów. Szczególne znaczenie ma podczas Międzynarodowego Dnia Romów, obchodzonego 8 kwietnia.
„Gelem, gelem” pozostaje do dziś jednym z najważniejszych elementów dziedzictwa kulturowego Romów oraz symbolem ich historii, cierpienia i nadziei.
Tekst hymnu (oryginał – romani)
Gelem, gelem lungone dromenca
Maladilem baxtale Romenca
A Romale, katar tumen aven?
Le čhavenca baxtale dromenca
A Romale, a Čhavale
Aven baxtale dromenca
Gelem, gelem lungone dromenca
Maladilem baxtale Romenca
(Wersji tekstu jest kilka – różnią się regionalnie).
Tłumaczenie na język polski (sens)
Wędrowałem, wędrowałem długimi drogami,
Spotkałem szczęśliwych Romów.
O Romowie, skąd przybywacie?
Z dziećmi, szczęśliwymi drogami.
O Romowie, o dzieci,
Idźcie szczęśliwymi drogami.
Wędrowałem, wędrowałem długimi drogami,
Spotkałem szczęśliwych Romów.
Tekst hymnu (po angielsku)
I’ ve travelled, travelled long roads
Meeting with happy Roma
Hey, Roma, from where have you come
Klith tents set on fortune’s road ?
Znaczenie flagi romskiej
Flaga romska jest jednym z najważniejszych symboli tożsamości narodowej Romów na całym świecie. Reprezentuje historię, kulturę, wartości oraz wielowiekową wędrówkę tego narodu.
Opis flagi
Flaga Romów składa się z trzech podstawowych elementów:
- górnego pasa koloru niebieskiego,
- dolnego pasa koloru zielonego,
- czerwonego koła z szesnastoma szprychami umieszczonego pośrodku.
Znaczenie kolorów
Kolor niebieski symbolizuje niebo, wolność, duchowość oraz nadzieję. Odnosi się do otwartości świata i swobody, która od wieków była ważną wartością w życiu Romów.
Kolor zielony oznacza ziemię, naturę oraz życie w bliskim kontakcie z przyrodą. Symbolizuje także drogę, po której wędrowały romskie społeczności, oraz zdolność do przetrwania w różnych warunkach.
Czerwone koło – symbol wędrówki
Centralnym elementem flagi jest czerwone koło, nazywane często kołem wozu lub czakrą. Posiada ono szesnaście szprych i nawiązuje do:
- wędrownego trybu życia Romów,
- tradycyjnych wozów taborowych,
- indyjskiego pochodzenia Romów (podobieństwo do czakry z flagi Indii).
Kolor czerwony symbolizuje również życie, energię, siłę oraz pamięć o krwi przelanej w wyniku prześladowań, w tym podczas II wojny światowej.
Pochodzenie flagi
Flaga romska została oficjalnie przyjęta w 1971 roku podczas I Światowego Kongresu Romów w Londynie. Od tego momentu stała się międzynarodowym symbolem jedności Romów, niezależnie od kraju zamieszkania.
Znaczenie współczesne
Dziś flaga romska jest wyrazem:
- dumy z romskiej tożsamości,
- jedności narodu romskiego na całym świecie,
- walki o prawa człowieka i równość,
- pamięci historycznej oraz kulturowej ciągłości.
Jest ona obecna podczas uroczystości, festiwali, kongresów oraz obchodów Międzynarodowego Dnia Romów (8 kwietnia).