Ksiądz Edward Wesołek urodził się 5 marca 1945 w Byczkach. W latach 1967–1998 zakonnik Towarzystwa Jezusowego. Przebywał w klasztorach jezuickich w: Piotrkowie Trybunalskim, Bydgoszczy, Świętej Lipce i Kaliszu. Pracował jako katecheta i kapelan szpitalny. Od pierwszej połowy lat siedemdziesiątych XX wieku prowadził przygotowanie do I komunii świętej wśród cygańskich dzieci.
Początki duszpasterstwa Romów w Polsce
Za pioniera i pierwszego oficjalnego duszpasterza Romów w Polsce uznawany jest ksiądz Edward Wesołek SJ, jezuita, który w latach siedemdziesiątych XX wieku jako pierwszy podjął systematyczną i świadomą pracę duszpasterską wśród romskiej społeczności. Jego działalność zapoczątkowała nowy etap w relacjach Kościoła katolickiego z Romami, oparty na dialogu, zrozumieniu i głębokim poszanowaniu ich odrębności kulturowej, religijnej i społecznej.
W okresie powojennym Romowie w Polsce pozostawali niemal całkowicie poza strukturami duszpasterskimi Kościoła. Żyli często w izolacji społecznej, doświadczali uprzedzeń, marginalizacji i niezrozumienia, a ich religijność miała przede wszystkim charakter ludowy i rodzinny. Brakowało kapłanów przygotowanych do pracy w środowisku romskim, które wymagało szczególnej wrażliwości kulturowej, cierpliwości i otwartości na inny sposób przeżywania wiary.
Pierwsze kontakty i metoda pracy
Ksiądz Edward Wesołek, jako jezuita i zakonnik posiadający doświadczenie pracy misyjnej oraz społecznej, dostrzegł poważną lukę duszpasterską. Już w latach 70. XX wieku rozpoczął bezpośredni kontakt z Romami, odwiedzając romskie osiedla, rozmawiając z rodzinami, poznając ich codzienne życie, tradycje i sposób przeżywania religii. Jego podejście różniło się od urzędowego modelu duszpasterstwa – opierało się na obecności, słuchaniu, towarzyszeniu oraz stopniowym budowaniu wzajemnego zaufania.
Krajowy duszpasterz Romów
Przełomowym momentem w historii duszpasterstwa romskiego był rok 1979, kiedy ks. Edward Wesołek został mianowany krajowym duszpasterzem Romów w Polsce. Była to pierwsza taka nominacja w historii Kościoła w Polsce i jednocześnie oficjalne uznanie potrzeby wyodrębnionego, wyspecjalizowanego duszpasterstwa dla romskiej mniejszości narodowej i etnicznej.
Jako krajowy duszpasterz Romów ks. Wesołek koordynował działania duszpasterskie w skali ogólnopolskiej, obejmując swoją posługą różne grupy romskie i regiony kraju. Skupiał się na przygotowaniu wiernych do sakramentów, towarzyszeniu rodzinom w najważniejszych momentach życia oraz stopniowym włączaniu Romów w życie lokalnych wspólnot parafialnych, zawsze z poszanowaniem ich tożsamości.
Inicjator Ogólnopolskiej Pielgrzymki Romów na Jasną Górę
Jednym z najważniejszych i najbardziej trwałych dzieł ks. Edwarda Wesołka było zainicjowanie Ogólnopolskiej Pielgrzymki Romów na Jasną Górę. W 1981 roku zapoczątkował on doroczne pielgrzymki Romów do Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej, wyznaczając pierwszą niedzielę grudnia jako stały termin tego wydarzenia.
Jasna Góra, jako duchowe serce Polski, stała się dla Romów miejscem szczególnym – przestrzenią, w której mogli publicznie wyrazić swoją wiarę, modlić się o pokój, jedność i przyszłość swoich rodzin oraz poczuć się pełnoprawną częścią Kościoła katolickiego. Pielgrzymki te szybko zakorzeniły się w tradycji romskiej i są kontynuowane do dziś.
Znaczenie duszpasterskie i społeczne jego działalności
Działalność ks. Edwarda Wesołka miała charakter wyraźnie pionierski i fundamentowy. Pracował w czasie, gdy duszpasterstwo romskie nie posiadało żadnych struktur organizacyjnych, wzorców ani zaplecza instytucjonalnego. Jego posługa polegała nie tylko na głoszeniu Ewangelii, lecz przede wszystkim na przełamywaniu barier nieufności i stereotypów, zarówno po stronie Romów, jak i społeczeństwa większościowego.
Ks. Wesołek pokazał, że skuteczne duszpasterstwo Romów wymaga odejścia od schematów oraz przyjęcia postawy służby, cierpliwości i autentycznego zainteresowania drugim człowiekiem. Jego podejście stało się wzorem dla kolejnych kapłanów pracujących w środowisku romskim.
Dziedzictwo i kontynuacja
Dziedzictwo ks. Edwarda Wesołka okazało się trwałe i owocne. W 1996 roku funkcję krajowego duszpasterza Romów przejął ks. Stanisław Opocki, który kontynuował i rozwinął dzieło zapoczątkowane przez jezuickiego pioniera. To dzięki fundamentom położonym przez ks. Wesołka możliwe było dalsze instytucjonalne i duszpasterskie umacnianie obecności Romów w Kościele katolickim w Polsce. Ksiądz Edward Wesołek zapisał się w historii jako kapłan, który jako pierwszy dostrzegł Romów nie jako „problem społeczny”, lecz jako wspólnotę wierzących ludzi, posiadających własną kulturę, wrażliwość religijną i bogate dziedzictwo duchowe. Jego działalność pozostaje trwałym punktem odniesienia dla całego duszpasterstwa romskiego w Polsce.