Gypsy Music Festival (Gypsy Film Music Festival) to wyjątkowe wydarzenie artystyczne poświęcone muzyce filmowej inspirowanej kulturą romską oraz refleksji nad historią i współczesnością Romów i Sinti. Festiwal odbył się 28 października 2023 roku o godzinie 18:00 w Collegium Polonicum w Słubicach.
Organizatorami wydarzenia byli Fundacja Sinti Art oraz Romskie Stowarzyszenie Oświatowe Harangos, a festiwal został zainicjowany przez Sinto Valentina i Izabelę Jaśkowiak.
Idea i przesłanie festiwalu
Przesłaniem całego festiwalu była pamięć o zagładzie Romów, a także wzajemny szacunek, tolerancja i akceptacja drugiego człowieka. Gypsy Music Festival stał się symbolicznym aktem hołdu oddanego uratowanym Sinti i Romom oraz czci przodkom, którzy zginęli podczas II wojny światowej.
Istotą wydarzenia była prezentacja muzyki filmowej o tematyce romskiej z Polski i ze świata, połączona z projekcjami filmowymi oraz wykonaniami na żywo. Festiwal należy do najważniejszych wydarzeń muzycznych tego typu, którego ideą jest promocja muzyki, jej twórców oraz ich dorobku artystycznego, a także ukazanie muzyki jako nośnika pamięci historycznej i uniwersalnych wartości humanistycznych.
Artyści i wykonawcy
Podczas Gypsy Music Festival wystąpili wybitni artyści:
- Orkiestra Symfoników Bydgoskich
- Marcin Zdunik – wiolonczelista
- Liliana Szubert – pianistka
- Sinto Valentin – kompozytor i skrzypek
Wszystkie utwory zostały wykonane na żywo, w połączeniu z projekcjami filmowymi, co nadało wydarzeniu wyjątkowy, multimedialny charakter.
Repertuar festiwalu
Program festiwalu obejmował muzykę filmową oraz współczesne kompozycje o tematyce romskiej, w tym:
- film o historii Romów – z muzyką wykonywaną na żywo
- muzykę z projekcją filmową z filmów:
- „Bandyta”
- „I skrzypce przestały grać” (reż. Alexander Ramati)
- „Romska Odyseja – Zagłada Sinti i Romów”
- „Drom” – utwór wirtuozowski
Otwarcie festiwalu – głos Papuszy
Festiwal rozpoczął się wierszem romskiej poetki Bronisławy Wajs – Papuszy z 1953 roku. Utwór ten wyrażał głębokie pragnienie bycia akceptowanym przez innych ludzi. Jego prosty, a jednocześnie poruszający przekaz stał się symbolicznym wprowadzeniem do idei całego wydarzenia i nie stracił na aktualności mimo upływu lat.
„Romska Odyseja” – film i muzyka pamięci
Podczas Gypsy Music Festival odbyła się uroczysta projekcja filmu „Romska Odyseja” w reżyserii Izabeli Jaśkowiak, zrealizowanego we współpracy z Pawłem Lechowskim – etnografem i romologiem, którego osobista obecność była dla organizatorów szczególnym wyróżnieniem.
Film przedstawia najważniejsze fakty z dziejów Romów – od ich pochodzenia w Indiach, przez tragedię Holokaustu, sytuację powojenną, aż po czasy współczesne. Muzykę do filmu skomponował Sinto Valentin. Została ona zapisana w formie partytur i zaaranżowana na orkiestrę symfoniczną. W repertuarze znalazły się także aranżacje utworów: Madziardzia, Serbianka oraz V Taniec węgierski Johannesa Brahmsa.
„I skrzypce przestały grać” – muzyka Zagłady
Podczas festiwalu zaprezentowany został również fragment filmu „I skrzypce przestały grać”, którego muzykę skomponowali Leopold Kozłowski i Zdzisław Szostak. Wykonany utwór Leopolda Kozłowskiego stał się jednym z najbardziej poruszających momentów festiwalu ze względu na tematykę losów Sinti i Romów podczas II wojny światowej.
Ze względu na brak dostępu do oryginalnej partytury, Sinto Valentin po wielu miesiącach poszukiwań zdecydował się zrekonstruować i zorkiestrować utwór ze słuchu. Podczas koncertu wykonał również partię solową na skrzypcach z towarzyszeniem Orkiestry Symfoników Bydgoskich.
Organizatorzy składają szczególne podziękowania Marcie Kozłowskiej-Woźniak, córce Leopolda Kozłowskiego, za liczne rozmowy, wsparcie i ciepłe słowa. Choć planowany osobisty udział artystki i dyrygowanie utworem nie doszły do skutku, pozostaje nadzieja na wspólne wykonanie tego dzieła podczas przyszłych wydarzeń.
Zakończenie festiwalu – „Drom” („Droga”)
Festiwal zakończył się wykonaniem utworu „Drom” kompozytora Sinto Valentina. Integralną częścią kompozycji był wiersz z 2023 roku w języku romani autorstwa Izabeli Jaśkowiak.
Utwór nawiązywał do czasów współczesnych i wyrażał pragnienie lepszego świata – świata opartego na wzajemnym szacunku, akceptacji oraz otwartości serca i duszy na dobro. Było to główne przesłanie festiwalu, a zarazem głęboka refleksja nad sensem życia i wspólną drogą człowieka
(Izabela Jaśkowiak, „Drom / Droga”, 2023).
Znaczenie Gypsy Music Festival
Gypsy Music Festival to nie tylko wydarzenie muzyczne, lecz także akt pamięci, edukacji i dialogu międzykulturowego. Poprzez muzykę filmową, poezję i obraz festiwal przywraca głos historii Romów, promuje twórców i ich dorobek artystyczny oraz buduje mosty między kulturami, przypominając o wartościach, które pozostają uniwersalne: godności, tolerancji i człowieczeństwie.
LINK DO FESTIWALU :