Pielgrzymki Romów do Sanktuarium Matki Boskiej Bolesnej w Limanowej zajmują wyjątkowe miejsce w historii romskiego duszpasterstwa w Polsce. Są one nie tylko wydarzeniem religijnym, lecz także ważnym przykładem obecności Romów w przestrzeni publicznej, wyrazem ich tożsamości oraz przejawem dialogu i pojednania ze społeczeństwem większościowym. Tradycja ta ma swoje korzenie w latach osiemdziesiątych XX wieku i jest nierozerwalnie związana z osobą ks. Stanisława Opockiego.
Pierwsza pielgrzymka Romów do Limanowej odbyła się w 1986 roku z inicjatywy ks. Stanisława Opockiego, który wówczas pełnił posługę duszpasterską w parafii w Łososinie Górnej. W tym czasie został on także duszpasterskim opiekunem romskiego osiedla w pobliskiej miejscowości Koszary. To właśnie bezpośredni kontakt z romską społecznością, jej trudnymi warunkami życia oraz marginalizacją społeczną skłonił go do podjęcia działań wykraczających poza tradycyjne ramy duszpasterstwa parafialnego.
Ks. Opocki wielokrotnie podkreślał, że impulsem do tej pracy był swoisty „zapał misyjny”. Zamiast wyjazdu na misje do odległych krajów uznał, że jego misyjnym polem działania może stać się środowisko romskie, obecne tuż obok, a jednocześnie niemal niewidoczne i niezrozumiane. Pierwsza pielgrzymka miała charakter skromny – wzięło w niej udział nieco ponad 100 osób – jednak już wtedy było jasne, że wydarzenie to ma ogromny potencjał duchowy i wspólnotowy.
W kolejnych latach pielgrzymki do Limanowej zaczęły gromadzić coraz większą liczbę Romów z różnych regionów Polski. W granicach kilkuset osób liczba uczestników systematycznie, z każdym rokiem wzrastała osiągając w 2004 roku rekordową wielkość około 1300-1500 osób. Pielgrzymka z roku 2019 zamknęła na pięć lat ten pierwszy etap Pielgrzymek do Limanowej. Na ten kilkuletni okres celem pielgrzymek stało się Sanktuarium Błogosławionej Karoliny Kózki we wsi Zabawa w okolicy Tarnowa. Od ubiegłego 2025 roku znów przywróceni zostały pielgrzymki do Sanktuarium limanowskiego.
Szczególne znaczenie miała XXV jubileuszowa Międzynarodowa Pielgrzymka Romów, podczas której Limanowa na jeden dzień stała się centrum romskiej religijności i kultury. Tradycyjny cygański tabor z zabytkowymi wozami i bryczkami, barwne stroje, muzyka i śpiew sprawiały, że wydarzenie to było unikatowym widowiskiem, ale zarazem głębokim religijnym przeżyciem.
Pielgrzymka Romów do Limanowej ma swój charakterystyczny przebieg. Pielgrzymi pokonują około pięciokilometrową trasę z Łososiny Górnej do Limanowej, niosąc tabliczki z nazwami miejscowości, z których przybyli. Już sama droga staje się formą modlitwy, wspólnotowego doświadczenia i publicznego świadectwa wiary.
Centralnym punktem pielgrzymki jest uroczysta Msza Święta w Bazylice Matki Boskiej Bolesnej. Liturgia ma wyjątkowy charakter – częściowo sprawowana jest w języku romskim, a pielgrzymka stanowi okazję do przyjęcia sakramentów: chrztu, Pierwszej Komunii Świętej, bierzmowania czy sakramentu małżeństwa. Dla wielu Romów jest to jedyne takie wydarzenie w roku, podczas którego mogą w pełni uczestniczyć w życiu sakramentalnym Kościoła.
Pielgrzymki do Limanowej miały także ogromne znaczenie społeczne. Były przestrzenią spotkania Romów z lokalną społecznością oraz okazją do przełamywania stereotypów i uprzedzeń. Szczególnie wymowny był kontekst jednej z jubileuszowych pielgrzymek, która odbyła się zaledwie kilka tygodni po głośnym konflikcie polsko-romskim w Limanowej. Wówczas pojawiły się oskarżenia o rasizm, napięcia społeczne i realne zagrożenie eskalacją przemocy.
W tym kontekście pielgrzymka stała się wyraźnym znakiem pokoju i pojednania. Podczas Mszy Świętej Romowie modlili się o zgodę między sobą a społecznościami lokalnymi, wysyłając z Limanowej jasne przesłanie: wiara może być drogą do dialogu i przezwyciężania konfliktów. To pokojowe przesłanie było wspólne zarówno dla pielgrzymów, jak i duszpasterzy.
Ks. Stanisław Opocki, który rozpoczął posługę w Łososinie Górnej w 1983 roku, przez lata obserwował głębokie przemiany zachodzące w romskiej społeczności. Wspominał, że na początku swojej pracy zetknął się z ogromną biedą, izolacją i analfabetyzmem. Romowie żyli w skrajnie trudnych warunkach – bez dostępu do bieżącej wody, edukacji i podstawowej infrastruktury.
Z perspektywy lat podkreślał jednak ogromny postęp cywilizacyjny i społeczny, jaki dokonał się dzięki edukacji i duszpasterstwu. Dzieci zaczęły uczęszczać do szkół, korzystać z komputerów, a codzienny kontakt z rówieśnikami spoza społeczności romskiej stał się procesem stopniowej integracji. Ważną rolę odegrały także inicjatywy takie jak świetlica w Koszarach, która stała się miejscem nauki i wychowania.
Choć ks. Opocki został przeniesiony z Łososiny Górnej w 2011 roku, nadal pełnił funkcję krajowego duszpasterza Romów, pozostając związanym z ideą pielgrzymek i wspólnoty romskiej.
Pielgrzymki Romów do Limanowej były i pozostają jednym z najważniejszych wydarzeń religijnych w historii Romów w Polsce. Łączyły w sobie modlitwę, tradycję, kulturę i dialog społeczny. Stały się symbolem romskiej obecności w Kościele katolickim oraz dowodem na to, że religia może być przestrzenią spotkania, pojednania i budowania wspólnej przyszłości.