Obóz pracy w Bełżcu był jednym z pierwszych miejsc w okupowanej Polsce, gdzie Niemcy rozpoczęli eksterminację społeczności Romów i Sinti. Wiosną 1940 roku do Bełżca deportowano około 1 140 Sinti z Hamburga, a wkrótce potem także Romów z innych części okupowanej Europy. Więźniów zmuszano do katorżniczej pracy przy budowie umocnień i rowów przeciwczołgowych na granicy z okupowanym przez Związek Radziecki terytorium.
Warunki w obozie były nieludzkie – głód, choroby, brak opieki medycznej i brutalne traktowanie sprawiały, że wielu więźniów nie przeżywało nawet kilku tygodni. Szczególnie tragiczny był los dzieci, które umierały z powodu wycieńczenia, głodu i chorób.
Eksterminacja Romów i Sinti w Bełżcu była jednym z pierwszych etapów ludobójczej polityki III Rzeszy wobec tych społeczności, a później – w latach 1942–1943 – miejsce to stało się częścią systemu zagłady w ramach akcji „Reinhardt”.
Bełżec jest dziś symbolem cierpienia i zapomnienia. Przez wiele lat tragedia Romów i Sinti pozostawała na marginesie pamięci o Holokauście, a ich ofiara nie była szeroko uznawana. Dziś coraz częściej przypomina się, że eksterminacja Romów była elementem tego samego systematycznego planu, który doprowadził do zagłady milionów ludzi w całej Europie.
Na terenie Muzeum – Miejsca Pamięci w Bełżcu w pobliskim parku podworskim „Lipki”, przy pomniku wzniesionym w pobliżu masowych mogił z 1940 roku, odbywają się coroczne uroczystości upamiętniające Romów i Sinti, ofiary niemieckich zbrodniarzy.
W wydarzeniach biorą udział przedstawiciele społeczności romskiej, młodzież, nauczyciele, samorządowcy oraz instytucje kultury. Podczas obchodów podkreśla się, że pamięć o tych wydarzeniach to nie tylko obowiązek wobec historii, ale też moralne zobowiązanie wobec przyszłych pokoleń.
Upamiętnienie eksterminacji Romów i Sinti w Bełżcu ma ogromne znaczenie edukacyjne i społeczne. Przypomina o konieczności przeciwdziałania wszelkim formom wykluczenia, nienawiści i rasizmu. To także wezwanie do integracji, wzajemnego zrozumienia i poszanowania różnorodności kulturowej.
Bełżec pozostaje miejscem pamięci o tych, których głosy próbowano uciszyć. Pamięć o Romach i Sinti jest dziś nie tylko hołdem dla przeszłości, lecz także przestrogą dla teraźniejszości – by nigdy więcej nie dopuścić do podobnych tragedii.
Fot: Muzeum Regionalne im. dr. Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim